J-PH1795 dalı antik bireylerde nerede görülüyor?
Osmanlı hanedanının baba hattı tartışmasında adı geçen dal J-PH1795'tir. Bu analiz, dalı taşıyan bütün yayımlanmış antik bireyleri tek tabloda toplar ve dalın coğrafi–zamansal yayılımını gösterir. Soru şu: bu dal bir hanedana ya da bir ülkeye özgü mü?
Hayır, dal Anadolu'ya ya da bir hanedana özgü değil. Derlemede 13 antik birey bu dalı ya da alt dallarını taşıyor; bunların 7'si doğrudan J-PH1795 adıyla çağrılmış. Taşıyıcılar 5 ülkeye dağılıyor ve çoğu Anadolu'nun çok uzağında: Moğolistan, Rusya, Kazakistan.
Anadolu'dan tek bir birey var ve o da hanedanla ilgili değil: 499 Türkiye bireyi içinde bu dalı taşıyan tek kayıt, Osmanlı dönemine tarihlenen bir mezarlıktan geliyor ve dalın alt dalı olan J-Y209312 ile çağrılmış.
Dal adı önemli, ISOGG numarası yetmiyor. AADR'nin ISOGG sütunundaki numara (J2a2a1a1a) J-PH1795'in kardeş dallarını da kapsar: aynı numarayı taşıyan 5 birey daha var ve onlar bu dalın altında değil. Bu analiz ikisini ayırıyor; ayırmayan bir sayım 18 birey bulur ve dalı olduğundan eski ve yaygın gösterir.
Bu analiz hanedanın baba hattını doğrulamaz ya da çürütmez. Hanedanın kendisinden yayımlanmış bir genom yoktur; buradaki bireyler hanedanla değil, dalın bozkırdaki yayılımıyla ilgilidir.
Yöntem
Önce AADR v66.p1'de ISOGG çağrısı J2a2a1a1a ile başlayan bütün bireyler alındı. Bu ön ek J-PH1795'in kardeş dallarını da kapsadığı için ikinci bir süzgeç uygulandı: bireyin dal adı, YFull'un J-PH1795 alt ağacındaki 24 addan biri olmalı (YFull YTree v14.06.00). Dal adları olduğu gibi aktarıldı; yeniden çağrı yapılmadı.
Analiz, sitenin yayımladığı antik birey veri dosyasından üretilir; dosya Allen Ancient DNA Resource (AADR), v66.p1, 1240K derlemesinden[1] oluşturulmuştur. Dal adları YFull YTree v14.06.00 ağacından[2] alınmıştır (24 ad). Üretim betiği aşağıdan indirilebilir ve aynı veriyle aynı sayıları verir.
Belirsizlik: 13 taşıyıcının 13'ünde AADR'nin ISOGG çağrısı “~” imiyle verilmiş, yani derlemenin kendisi çağrıyı kesin saymıyor. Bu, düşük kapsamlı antik veride olağandır; buradaki sayımlar bu belirsizlikle birlikte okunmalıdır.
Sonuç
| Birey | Tarih | Yer | Y-DNA | mtDNA | AADR grubu | Yayın |
|---|---|---|---|---|---|---|
| RISE602 | MÖ 501 bağlamdan | Rusya · Moğolistan ve Sibirya | J-BY114993 | C4+152 | Russia_Altai_IA-3 | AllentoftWillerslevNature2015 |
| C793 | MÖ 401 bağlamdan | Çin · Sincan ve Batı Çin | J-Y152335 | D4j5 | China_UnknownXinjiang_IA_Unknown | KumarFuScience2022 |
| ULI002 | MS 702 radyokarbon | Moğolistan · Moğolistan ve Sibirya | J-PH1795 | B4c1a2a | Mongolia_Khovd_EarlyMedieval | JeongWarinnerCell2020 |
| DA124 | MS 705 radyokarbon | Kazakistan · Orta Asya | J-PH2466 | HV19 | Kazakhstan_Medieval_Nomad | DamgaardWillerslevNature2018 |
| UGU001 | MS 725 radyokarbon | Moğolistan · Moğolistan ve Sibirya | J-Y164969 | D2 | Mongolia_Selenge_EarlyMedieval | JeongWarinnerCell2020 |
| I25530 | MS 800 bağlamdan | Rusya · Orta ve Doğu Avrupa | J-PH1795 | U4d2 | Russia_Samara_Khazar | GyurisSzécsényi-NagyCell2025 |
| RISE504 | MS 824 radyokarbon | Rusya · Moğolistan ve Sibirya | J-Y164969 | C4a1d | Russia_AltaiKrai_Medieval-2 | AllentoftWillerslevNature2015 |
| KKB001 | MS 841 radyokarbon | Kazakistan · Orta Asya | J-PH1795 | T2c1 | Kazakhstan_EarlyMedieval_KudyrgeCulture | Gnecchi-RusconeKrauseSciAdv2021 |
| ZAA005 | MS 1100 radyokarbon | Moğolistan · Moğolistan ve Sibirya | J-PH1795 | D4c1b1 | Mongolia_Bulgan_EarlyMedieval_LateMedieval | JeongWarinnerCell2020 |
| ULA001 | MS 1104 radyokarbon | Moğolistan · Moğolistan ve Sibirya | J-PH1795 | Y1a | Mongolia_Bulgan_LateMedieval | JeongWarinnerCell2020 |
| KHO001 | MS 1204 radyokarbon | Moğolistan · Moğolistan ve Sibirya | J-PH1795 | D4 | Mongolia_Khovd_LateMedieval | JeongWarinnerCell2020 |
| SHK001 | MS 1207 radyokarbon | Rusya · Orta ve Doğu Avrupa | J-PH1795 | — | Russia_Ivanovo_Medieval | PeltolaOnkamoCurrBiol2023 |
| I20326 | MS 1475 bağlamdan | Türkiye · Anadolu ve Kafkasya | J-Y209312 | T2a1a | Turkey_OttomanPeriod_ArabGraves | LazaridisReichScience2022 |
Tablodan okunanlar:
- Dal bozkırda yaygın. Sekizinci yüzyıldan on üçüncü yüzyıla kadar Moğolistan (Hovd, Bulgan, Selenge), Kazakistan (Kudirge kültürü), Altay ve Volga–Oka havzası arasında taşıyıcılar var. Bu, tek bir aileye ya da hanedana değil, geniş bir alana yayılmış bir baba hattına işaret eder.
- Dalın bozkırdaki varlığı Türk kağanlıklarından eski. En erken iki taşıyıcı Demir Çağı'ndan: biri Altay'dan, biri Sincan'dan. İkisi de dalın alt kollarıyla çağrılmış, yani hat o tarihte çoktan çeşitlenmiş durumda.
- Anadolu'daki tek kayıt bir mezarlık bağlamından. Bireyin AADR grubu Osmanlı dönemi mezarlarını gösterir; bu, hanedan üyeliği anlamına gelmez.
Aynı ISOGG numarasını taşıyan ama bu dalın altında olmayan bireyler
Aşağıdaki 5 birey, AADR'de yukarıdakilerle aynı ISOGG numarasıyla (J2a2a1a1a) görünür ama YFull ağacında J-PH1795'in altında değil, yanındadır. Bir sayımda bunların dahil edilip edilmemesi sonucu belirgin biçimde değiştirir — bu yüzden ayrı gösteriliyorlar.
| Birey | Tarih | Yer | Y-DNA | mtDNA | AADR grubu | Yayın |
|---|---|---|---|---|---|---|
| I11474 | MÖ 2650 bağlamdan | İran · Yakın Doğu | J-Y25795 | R5a2b | Iran_ShahriSokhta_BA1-1 | NarasimhanReichScience2019 |
| I10411 | MÖ 2250 bağlamdan | Türkmenistan · Orta Asya | J-BY40968 | U7a | Turkmenistan_BA-1 | NarasimhanReichScience2019 |
| I6428 | MÖ 1027 radyokarbon | İran · Yakın Doğu | J-BY40968 | K1a | Iran_Hasanlu_IA | LazaridisReichScience2022 |
| R34 | MS 500 bağlamdan | İtalya · Batı ve Kuzey Avrupa | J-P279 | H+195+146 | Italy_Lazio_LateAntiquity_Roman | AntonioPritchardScience2019 |
| I8816 | MS 1450 bağlamdan | Tanzanya · Afrika | J-Y25795 | L2a1h | Tanzania_Swahili | BrielleKusimbaNature2023 |
Ne söyler, ne söylemez
- Çıkarılabilir: J-PH1795 dalı, Osmanlı hanedanı tartışmasından bağımsız olarak, erken orta çağ bozkırında birçok yerde bulunuyordu.
- Çıkarılabilir: Bir hanedanın belirli bir dalı taşıdığı iddiası, o dalın başka yerlerde bulunmadığı anlamına gelmez; dal yaygınsa iddia ayırt edici değildir.
- Çıkarılamaz: “Osmanlı hanedanı Moğolistan'dan geldi.” Tablodaki bireyler hanedanın akrabası değildir; aynı dalı taşımak ortak bir ata demektir, o ata da binlerce yıl önce yaşamış olabilir (bkz. haplogrup ağacı).
- Çıkarılamaz: “Hanedanın baba hattı kesinleşti.” Hanedandan yayımlanmış genom yoktur; eldeki tek yayın bir kongre özetidir. Ayrıntı: Osmanlı hanedanının babasoyu.
- Çıkarılamaz: Oranlar. Tablo yayımlanmış bireylerin sayımıdır; bir bölgede çok taşıyıcı görünmesi o bölgede dalın sık olduğunu değil, oradan çok birey dizilendiğini gösterebilir.
Kodu ve veriyi indirin
Bu sayfadaki bütün sayılar tek bir betiğin çıktısıdır; elle yazılmış sayı yoktur. Betiği indirip kendi kopyanızda çalıştırabilirsiniz.
Kaynaklar
- Mallick, Swapan vd. «The Allen Ancient DNA Resource (AADR) a curated compendium of ancient human genomes.» Scientific Data 11 (2024): 182. Kullanılan sürüm: v66.p1. doi:10.1038/s41597-024-03031-7 Hakemli / akademik
- YFull YTree v14.06.00. Tam Y kromozomu dizilenmiş örneklerden kurulan filogenetik ağaç ve SNP sayımına dayanan yaş tahminleri (formed / TMRCA, %95 güven aralığıyla). yfull.com, 22 Ekim 2026'da alındı (YTree v14.06.00) Topluluk verisi
turk.kim. “J-PH1795 dalı antik bireylerde nerede görülüyor?” Özgün analiz, 22 Ekim 2026. https://turk.kim/analiz/ph1795.html