Dizin

Temeller

Bu bölümdeki sayfalar bir ders kitabının ilk bölümleri gibi okunabilir: haplogrup nedir, ADMIXTURE grafiği neyi gösterir, neyi göstermez, bir makaledeki sayıya ne zaman güvenilir? Her sayfada kavramı gösteren etkileşimli simülasyonlar var.

Temel kavramY-DNA: baba hattı ne anlatır, ne anlatamaz?Y kromozomu babadan oğula neredeyse değişmeden geçer ve bu yüzden tek bir baba hattını binlerce yıl geriye izlemeye yarar. Bu sayfa SNP ile STR farkını, mutasyon oranlarını, haplogrup adlarının neden değiştiğini, TMRCA ve “formed” yaşlarını, Y-Adem’in tarihini ve “poligini” anlatısının ne kadar desteklendiğini anlatır.Güncelleme: 24 Ekim 2026 Temel kavrammtDNA: anne hattı ve Türk dilli halklarda kadınların tarihiMitokondri DNA’sı anneden çocuğa geçer ve rekombinasyon yapmaz. Bu sayfa mtDNA’nın yapısını, mutasyon saatini, mitokondriyal Havva’yı, Türk dilli halklarda anne hatlarının dağılımını ve erkek ile kadın soylarının neden farklı tarihler anlatabildiğini kaynaklarıyla anlatır.Güncelleme: 24 Ekim 2026 Temel kavramOtozomal DNA: bütün ataların karışımıGenomun büyük kısmı her iki ebeveynden gelir ve her kuşakta karışır. Bu sayfa rekombinasyonu, neden bazı atalarınızdan hiç DNA almadığınızı, ortak DNA parçalarının (IBD) ve homozigot bölgelerin (ROH) ne gösterdiğini, alel frekanslarını ve hiç örneği bulunmayan “hayalet nüfusların” nasıl keşfedildiğini anlatır.Güncelleme: 22 Ekim 2026 Temel kavramGenetik sürüklenme, kurucu etkisi ve darboğazBir haplogrubun bir halkta çok yaygın olması her zaman bir üstünlüğün ya da büyük bir göçün izi değildir; küçük nüfuslarda şans tek başına bir hattı baskın kılabilir. Bu sayfa sürüklenmeyi, kurucu etkisini ve darboğazı Yakutların baba hattı örneğiyle anlatır.Güncelleme: 22 Ekim 2026 Temel kavramYöntemler: PCA, ADMIXTURE, f-istatistikleri, qpAdm ve ötesiArkeogenetik makalelerinde sonuçlar birkaç standart yöntemle üretilir. Bu sayfa her yöntemin neyi ölçtüğünü, en sık nasıl yanlış okunduğunu ve bu sitede hangi sonucun hangi yöntemle elde edildiğini anlatır; antik DNA’nın nasıl doğrulandığını da açıklar.Güncelleme: 22 Ekim 2026 Temel kavramSoy ağacı çökmesi: atalarımız neden bu kadar az?Kırk kuşak geriye giderseniz kâğıt üzerinde bir trilyondan fazla atanız olur — o dönemde yaşayan bütün insanlardan binlerce kat fazla. Bu sayfa bu paradoksun çözümünü, bütün insanların ortak atasının sanıldığından ne kadar yakın olduğunu ve neden bir soy ağacı atasının sizde hiç DNA bırakmamış olabileceğini anlatır.Güncelleme: 22 Ekim 2026 Temel kavramDoğal seçilim: genomda neyin izi kalır?Laktoz toleransı, Ailesel Akdeniz Ateşi, saç ve ter bezleri, yüksek rakım: seçilimin insan genomundaki en iyi bilinen örnekleri ve Türkiye ile Türk dilli halklar için gerçekte ne kadar veri olduğu. Kısa cevap: sekiz örnekten yalnız biri için Türkiye'de yapılmış bir seçilim çalışması var.Güncelleme: 22 Ekim 2026 Temel kavramBir arkeogenetik makale nasıl okunur?Hakemli makale, ön baskı, konferans özeti ve haber aynı şey değildir; bir makalenin özeti, gövdesi ve ek tabloları da her zaman aynı sayıyı vermez. Bu sayfa okura on soruluk bir kontrol listesi sunar — ve bu sitenin kendi düzeltmelerinden somut örnekler verir.Güncelleme: 22 Ekim 2026 DizinTemellerGenetik soy araştırmasının kavramları ve yöntemleri: Y kromozomu, mitokondri, otozomal DNA, analiz yöntemleri, soy ağacı çökmesi, doğal seçilim ve bir makalenin nasıl okunacağı. Sitedeki öteki bütün sayfalar bu kavramlara dayanır.Güncelleme: 22 Ekim 2026

Simülasyonlar öğretim modelleridir: kavramı göstermek için sadeleştirilmiş varsayımlar kullanırlar ve gerçek bir nüfusun verisini temsil etmezler. Gerçek veri içeren grafiklerde kaynak ayrıca belirtilir.