Topluluk projesi verisi: Turkic World
Ticari Y-DNA testi yaptıran kişiler, sonuçlarını gönüllü projelerde paylaşabiliyor. Bu sayfa, Türk dilli halklara odaklanan en büyük projelerden birinin herkese açık tablosunu gösterir[1] — ve bu tür verinin neden bir nüfus ölçümü yerine geçemeyeceğini anlatır.
Bu veri kimin test yaptırdığını gösterir, kimin nerede yaşadığını değil. Projeye katılım gönüllüdür ve projenin kendi tanımına göre “Türk kökenli olduğunu düşünen, herhangi bir Türk dili konuşan ya da yalnızca Türk kültürünü merak eden herkes” katılabilir. Böyle bir gruptan yüzde çıkarmak, o yüzdeyi bir halka atfetmek demektir; oysa sayı yalnız katılımcıları anlatır.
Kayıtların dörtte üçü SNP ile doğrulanmış, dörtte biri tahmin. 476 Y-DNA kaydının 368 tanesi bir SNP testine dayanıyor; 108 tanesi Y-STR haplotipinden tahmin edilmiş. Bu ayrım projenin kendi tablosundaki işaretten okunur. Tahmin satırlarına alt dal düzeyinde çıkarım dayandırılamaz.
1. Proje nedir?
Turkic World, FamilyTreeDNA'nın barındırdığı bir grup projesidir. Dört gönüllü yönetici tarafından yürütülür ve üyelerin sonuçlarını kendi sitesinde herkese açık bir tabloda yayımlar. Projenin katılım koşulu kendi sayfasında şöyle yazılı:
All who think they are of Turkic origin, speak any of Turkic languages or just curious about Turkic culture are welcome.
Türk kökenli olduğunu düşünen, herhangi bir Türk dili konuşan ya da yalnızca Türk kültürünü merak eden herkes katılabilir.
Bu cümle, verinin sınırını da tanımlar: katılımcılar bir araştırma örneklemi olarak seçilmemiştir. Kendi soyunu merak eden, testin bedelini ödeyebilen ve sonucunu paylaşmayı seçen kişilerdir. Belirli ailelerin ve belirli boyların birden çok üyesi aynı projede yer alabilir; hiç üyesi olmayan topluluklar da vardır.
2. Anlık görüntüde ne var?
Aşağıdaki sayılar, projenin herkese açık Y-DNA tablosundan 22 Ekim 2026 günü alınmıştır. Tablo o gün 758 üye gösteriyordu; bunların 476 tanesinin Y-DNA sonucu yayımlanmıştı. Bireysel kayıtlar (kit numarası, en eski bilinen ata) bu siteye alınmadı; yalnız sayımlar tutuldu.
Anlık görüntünün kendisi indirilebilir: turkic_world_anlik.json. Üretim betiği pakette calisma/3b/anlik_uret.py adıyla belirtilir.
| Nasıl belirlenmiş | Kişi | Ne demek |
|---|---|---|
| SNP ile doğrulanmış | 368 | Haplogrup bir SNP testiyle doğrulandı (FTDNA tabloda yeşil gösterir). |
| Y-STR'den tahmin | 108 | Haplogrup, Y-STR haplotipinden tahmin edildi (FTDNA tabloda kırmızı gösterir). |
Bu sayfanın eski sürümü “tüm katılımcılar tam Y-DNA testi yaptırmış, haplogruplar SNP paneli ya da Big-Y ile belirlenmiştir” diyordu. Anlık görüntü bunu doğrulamıyor: 108 kayıt SNP doğrulaması taşımıyor. Eski sayfanın bütün ölçüsü alt dal çözünürlüğü gerektiriyordu (R1a içinden Z93'ü ayırmak gibi); tahmin satırları bunu veremez.
3. Alt gruplar ve baba hatları
Proje üyeleri yöneticilerin açtığı alt gruplara yerleştirilir. Bu etiketler projenin kendi düzenidir: bazısı boy adı (Argyn, Naiman, Kıpçak), bazısı bölge (Anadolu, Europe), bazısı ülke, bazısı doğrudan bir haplogrup adıdır. Bir araştırma sınıflandırması değildir ve bir kişinin hangi alt gruba konduğu çoğu zaman kendi beyanına dayanır.
| Alt grup | Kayıt | Baba hattı kökleri (kişi) |
|---|---|---|
| Ungrouped | 84 | C 10 · D 1 · E 3 · G 8 · H 1 · I 2 · J 20 · L 1 · N 7 · Q 3 · R 27 · T 1 |
| Anadolu | 65 | C 1 · E 6 · G 8 · I 4 · J 20 · L 2 · N 4 · Q 1 · R 17 · T 2 |
| Azeri | 31 | D 1 · E 2 · H 1 · J 11 · L 9 · N 2 · O 3 · R 1 · T 1 |
| Karachai-Balkar | 23 | G 9 · I 3 · J 2 · N 1 · Q 1 · R 7 |
| TATAR | 22 | C 2 · E 3 · I 2 · J 1 · L 1 · N 7 · R 6 |
| Europe | 18 | I 2 · J 5 · L 1 · N 3 · R 6 · T 1 |
| R1b1a1 | 17 | R 17 |
| Argyn-Babasan | 15 | C 1 · R 14 |
| TURKIC ORIGIN | 14 | C 1 · D 1 · E 1 · G 3 · J 1 · Q 5 · R 2 |
| Non-turks | 13 | G 4 · I 1 · J 4 · R 2 · T 2 |
| Qazaq | 12 | C 9 · N 2 · O 1 |
| Khoja, Seyd | 10 | C 1 · D 1 · G 1 · J 1 · Q 3 · R 3 |
| MISHAR MURZAS | 8 | J 4 · Q 3 · R 1 |
| Oghuz Turks | 8 | C 1 · L 1 · N 2 · O 1 · R 3 |
Tablodaki en kalabalık satır “Ungrouped” (84 kayıt): bu bir topluluk değil, henüz bir alt gruba yerleştirilmemiş üyelerdir. Adlandırılmış en büyük alt grup Anadolu (65 kayıt). Bu sayı Anadolu'nun baba hattı dağılımını vermez: aynı tabloda Türkiye dışından (Libya, Fas, Romanya, Yunanistan, Bosna, Ukrayna, Bulgaristan, Hindistan, Rusya) ve kökeni belirtilmemiş kayıtlar da bu alt grupta yer alıyor ve katılımcıların çoğu kendi soyunu araştırmak için test yaptırmış kişiler. Anadolu için nüfus düzeyinde ölçüm isteyen, hakemli tablolara dayanan örneklem karşılaştırma aracına bakmalı.
4. Neden yüzde vermiyoruz?
Bir alt grupta on kişi varsa ve üçü C hattındaysa, “%30 C” demek matematiksel olarak doğru ama anlamsızdır. O on kişi, o topluluktan rastgele seçilmedi; test yaptırmayı seçti, projeye katılmayı seçti ve çoğu zaman belirli bir aileyi araştırıyordu. Aynı ailenin üç üyesi aynı hattı taşıyorsa sayı üçe çıkar, ama bu topluluğun değil o ailenin özelliğidir.
Hakemli nüfus çalışmaları bunu şöyle çözer: belirli bir bölgede, akraba olmayan, rastgele seçilmiş erkeklerden örneklem alır ve örneklem büyüklüğünü, toplama ölçütünü ve haplogrup çözünürlüğünü yazar. Sitenin haplogrup sayfalarındaki oranların hepsi bu tür tablolardan gelir. Topluluk verisi onların yerine geçmez; yanlarında, ayrı bir kanıt düzeyi olarak durur.
Topluluk verisinin kendi işe yaradığı yer vardır: bir hattın hangi alt dallara ayrıldığını görmek, nadir dalları bulmak, bir aile ağacını başka ailelerle eşleştirmek. Bunlar için Big Y gibi tam dizileme sonuçları değerlidir ve proje bu sonuçları da barındırır. Ama bunların hiçbiri “bu halkın şu kadarı şu hattandır” cümlesine dönüşmez.
5. Bunu söylemek doğru değil
- “Türk-imzalı haplogruplar şunlardır.” Hakemli yazında böyle bir kategori yok. C2, Q, N ve R1a-Z93'ü toplayıp “Türk imzası” diye adlandırmak, bu hatların Türk dilli olmayan halklarda da yaygın olduğunu gizler (bkz. Haplogruplar). Bu sayfanın eski sürümünün omurgası bu kategoriydi; kaldırıldı.
- “Şu ilde Türk hattı yoğunluğu şu kadardır.” Gönüllü katılımcıların il dağılımı, o illerin nüfus yapısını değil, nerede kimin test yaptırdığını gösterir. İl düzeyinde ısı haritası bu veriden üretilemez.
- “Şu boy şu hattı taşır.” Boy adları soy kayıtlarına ve kendi beyana dayanır; aynı boy adını taşıyan erkeklerin ortak bir baba hattı olduğu gösterilmiş değildir. Ayrıntı: “Kayı” bir genetik imza mı?
- “Topluluk verisi akademik ortalamanın gizlediğini gösteriyor.” Tersi geçerlidir: rastgele örneklem, kendi seçtiği bir grubun gösteremeyeceğini gösterir. Gönüllü veri daha ince alt dal çözünürlüğü sunabilir, ama temsil gücü yoktur.
- “Bir kimlik grubunun kökeni bu sayılardan okunur.” Birkaç düzine gönüllünün haplogrup dağılımından bir topluluğun tarihsel ya da dinsel kökeni çıkarılamaz.
Projede kaç Big Y var?
Yukarıdaki tablo projenin herkese açık Y-DNA sonuçları sayfasından alınmıştır ve 476 kayıt taşır. Projenin kaç üyesinin Big Y testi yaptırdığı ise ayrı bir yerde, projenin kendi “Project Statistics” sekmesinde yazılıdır: 758 üyenin 293'ü (24 Ekim 2026 okundu).
293, 758 üyenin içindedir; herkese açık Y-DNA tablosundaki 476 kayıtla aynı paydada DEĞİLDİR. Big Y'si olup satırı yayımlanmamış üyeler 293'e girer, 476'ya girmez — ikisi oranlanamaz.
Big Y, belirli SNP'leri aramaz: Y kromozomunun SNP bakımından zengin bölgesini tarar ve bulduğu bütün SNP'leri bildirir. Bu yüzden terminal dalı, tek bir SNP testiyle ya da otozomal bir testin yan ürünü olarak atanmış bir haplogruptan çok daha incedir. Tablodaki yeşil im yalnız “bir SNP testiyle doğrulandı” demektir — o testin Big Y mi, bir SNP paketi mi, yoksa Family Finder mı olduğu ayrı bir sütunda yazar. Aynı dal adı iki kayıtta aynı bilgiyi taşımaz: tek SNP ile doğrulanmış bir dal, altındaki yapı hakkında hiçbir şey söylemez.
Projenin Y-DNA SNP sekmesi üyelere özeldir; terminal SNP'lerin ham dökümü dışarıdan okunamıyor. Big Y'si olan üyelerin dal dal dağılımı, FTDNA'nın Discover “Group Time Tree” sayfasında haftalık güncellenen bir ağaçta görülebilir.
Açık sorular
- Projedeki 293 Big Y sonucunun kaçı sitenin anlattığı dallara (C2-M48, N-M2118, Q-M25, R1a-Z2123) düşüyor? Dal dal döküm yalnız FTDNA'nın kendi ağaç görünümünde var; bu anlık görüntüye alınmadı.
- Aynı anlık görüntü birkaç yıl arayla alınırsa, katılımcı bileşimindeki değişim yorumları nasıl etkiler?
Kaynaklar
- Turkic World (FamilyTreeDNA grup projesi). Yöneticiler: Askar Abdullin, Valikhan Dumshebayev, Vladimir Volkov, Zhaxylyk Sabitov. Herkese açık Y-DNA sonuç tablosu; 758 üye, 476 Y-DNA kaydı. Tablo canlıdır ve üyeler katıldıkça değişir; burada kullanılan 22 Ekim 2026 durumu sitenin kendi veri dosyasında (veri/turkic_world_anlik.json) sayım düzeyinde saklanır. familytreedna.com, 22 Ekim 2026'da alındı; katılım koşulu alıntısı projenin About › Background sayfasından, sayımlar Y-DNA Results Overview tablosunun dört sayfasından Topluluk verisi
turk.kim. “Topluluk projesi verisi: Turkic World” Veri seti, 24 Ekim 2026. https://turk.kim/turk_altgruplari_ydna.html