Örneklem karşılaştırma aracı
“Kazaklarda C2 oranı nedir?” sorusunun tek bir cevabı yoktur: yayımlanmış her örneklem ayrı bir ölçümdür ve aralarındaki fark çoğu zaman ölçüm hatası değil, örneklem farkıdır. Bu araç iki örneklemi yan yana koyar ve farkın okunabilir olup olmadığını söyler.
Önce bu
Aynı çalışmadan gelen iki örneklem karşılaştırılabilir. Aynı panel, aynı laboratuvar, aynı çözünürlük. Fark gerçek bir farktır.
Farklı çalışmalardan gelen iki örneklem çoğu zaman karşılaştırılamaz. Biri yalnız dokuz hattı ayırt ediyor olabilir, öteki seksen üçünü; birinde “C” satırı C2’nin tamamını, ötekinde yalnız bir alt dalını gösterebilir. Araç bu durumda uyarır.
Karşılaştırmayı nasıl okumalı?
- Her satır toplanamaz. Veri setinde iki tür satır var: bir haplogrubun tamamını veren makro satırlar ve o haplogrubu birbirini dışlayan parçalara bölen bölünme satırları. Bölünme satırları ◦ imiyle gösterilir ve kendi aralarında toplanabilir; bir makro satırla aynı ailenin bölünme satırları birlikte toplanamaz.
- n küçükse yüzde yanıltıcıdır. Otuz kişilik bir örneklemde tek kişi %3,3 eder. Araç, n’si 50’nin altındaki örneklemleri ayrıca işaretler.
- “Öteki hatlar” bir haplogrup değildir. Kaynak tablodan bu veri setine ayrı sütun olarak alınmamış bütün hatların toplamıdır; iki örneklemde aynı şeyi kapsamayabilir.
- Derleme tablolar ikinci eldir. Bir satırın kaynağı “derleme” ise, oran başka yayınların verisini bir araya getiren bir tablodan gelir; asıl ölçümü yapan çalışma başkasıdır.
- Halk adı genetik bir kategori değildir. Aynı ad altındaki topluluklar farklı ülkelerde farklı tarihlere sahiptir; “Türkmen” örneklemleri Türkmenistan, İran, Afganistan ve Özbekistan’dan gelir.
Veri nereden geliyor?
Araç, sitenin tek kaynaklı haplogrup veri setini okur: dört yayımlanmış tablodan derlenen 907 kayıt, 36 halk ve 4 kaynak. Aynı veri setinden haplogrup sayfaları da beslenir; sayfalardaki oranlarla buradaki oranlar aynı yerden gelir.
| Kaynak | Tablo | Tür | Not |
|---|---|---|---|
| [1] zhabagin2017 | Ek Tablo 2 | birincil tablo | 79 nüfus; bu çalışmanın kendi verisi olan on örneklem ayrıca işaretlidir. LLY22g sütunu haplogrup N’dir, M214(xLLY22g,M175) ise NO*. Tablodan yalnız dokuz sütun alınmıştır; her örneklemin geri kalanı “öteki hatlar” satırında toplanır. |
| [2] tambets2018 | Ek Tablo S5 | derleme | 57 Avrasya nüfusu × 16 haplogrup; her sütun bir Y-SNP ile tanımlıdır. Asıl yayınlar Tambets’in tablo dipnotundaki numaralarla verilir; bu sürümde numaralar kaynak_asil alanında ham hâliyle taşınmıştır, kaynakça anahtarlarına çevrilmemiştir. |
| [3] agdzhoyan2023 | Ek Tablo S3 | birincil tablo | 83 Y-SNP; Kafkasya ve Hazar bozkırı örneklemleri için tek yüksek çözünürlüklü birincil tablo. Yalnız sıfırdan büyük hücreler alınmıştır. “Azerbaycan” satırında oranların paydası 94, tablonun N sütunu 93’tür (kaynağın kendi tutarsızlığı). Karapapaklar bu satırın alt kümesidir, ayrı bir örneklem değildir. |
| [4] adamov2026 | Tablo 2 | birincil tablo | Tuva, altı bölge birleşik (n=633). |
Bu sayılar doğrudan karşılaştırılamaz
- Her satır başka bir örneklemdir: örneklemlerin büyüklüğü, toplandığı bölge ve boy bileşimi birbirinden farklıdır. Aynı halkın iki örneklemi arasındaki fark çoğu zaman ölçüm hatası değil, örneklem farkıdır.
- Haplogruplar farklı çözünürlükte verilir. Bir satır üç türden olabilir: “makro” (bir haplogrubun tamamı), “alt dal” (aynı örneklemde makro satırı da bulunan bir alt dal; makro satırın içindedir, ayrıca eklenirse aynı kişiler iki kez sayılır) ve “bölünme” (makro satırı olmayan örneklemlerde bir haplogrubu parçalayan satırlar; kendi aralarında toplanabilir).
- Bu sürümdeki kayıtların tamamı Y-SNP tiplemesine dayanır. Y-STR haplotipinden tahmin edilmiş haplogruplar veri setine alınmamıştır; o tür çalışmalar sayfalarda ayrıca belirtilir.
- Bir halkın adı genetik bir kategori değildir. Aynı ad altındaki topluluklar farklı ülkelerde farklı tarihlere sahiptir (örneğin “Türkmen” örneklemleri Türkmenistan, İran, Afganistan ve Özbekistan’dan gelir).
- Küçük örneklemlerde yüzde yanıltıcıdır: n=20 bir örneklemde tek kişi %5 eder.
Oran 0, “bu haplogrup bu halkta yok” demek değil, “bu örneklemde saptanmadı” demektir. Kaynakların bir bölümü yalnız sıfırdan büyük hücreleri verir; o örneklemlerde bir satırın bulunmaması “ölçülmedi” de olabilir.
Bu araçla yapılamayacak şeyler
- Bir halkın “gerçek” oranını bulmak. Her satır bir örneklemdir; halkın tamamını temsil etmez. Örneklemler çoğu zaman belirli bir bölgeden, bazen belirli boylardan toplanır.
- İki halkın akrabalığını ölçmek. Haplogrup oranlarının benzerliği akrabalık kanıtı değildir; akrabalık otozomal yöntemlerle ölçülür (bkz. Yöntemler).
- Otozomal “doğu/batı” payı okumak. Bu veri seti yalnız Y kromozomudur. Otozomal oranlar için kanıt dosyasına bakın.
- Eksik hattı “yok” saymak. Bir satırın bulunmaması “ölçülmedi” de olabilir; kaynakların bir bölümü yalnız sıfırdan büyük hücreleri verir.
Açık sorular
- Aynı halkın farklı ülkelerdeki örneklemleri arasındaki fark, boy bileşimiyle ne ölçüde açıklanabilir?
- Veri setine yüksek çözünürlüklü yeni tablolar eklendikçe, derleme kaynaklı satırlar birincil ölçümlerle değiştirilebilir mi?
Kaynaklar
- Zhabagin, Maxat vd. «The connection of the genetic, cultural and geographic landscapes of Transoxiana.» Scientific Reports 7 (2017): 3085. doi:10.1038/s41598-017-03176-z Hakemli / akademik
- Tambets, Kristiina vd. «Genes reveal traces of common recent demographic history for most of the Uralic-speaking populations.» Genome Biology 19 (2018): 139. Ek Tablo S5, 57 Avrasya nüfusunun Y haplogrup frekanslarını derler; her satırın asıl yayınını adlandırır. doi:10.1186/s13059-018-1522-1 Hakemli / akademik
- Agdzhoyan, Anastasia vd. «Origins of East Caucasus gene pool: contributions of autochthonous Bronze Age populations and migrations from West Asia estimated from Y-chromosome data.» Genes 14, sayı 9 (2023): 1780. doi:10.3390/genes14091780 Hakemli / akademik
- Adamov, Dmitry, Georgy Ponomarev, Larissa Damba ve Elena Balanovska. «The Yeniseian and Andronovo substrates in the gene pools of the indigenous southern Siberian populations analyzed by Q and R1a Y-haplogroups.» Genes 17, sayı 8 (2026): 896. doi:10.3390/genes17080896 Hakemli / akademik
Bu sayfayı kaynak gösterin:
turk.kim. “Örneklem karşılaştırma aracı” Araç, 22 Ekim 2026. https://turk.kim/karsilastirma.html