Neden Xin Tang Shu? Son kronik kartımızdır — 8 kartlık Çin Kronikleri serisinin kapanışı. Jiu Tang Shu ile aynı dönemi (Tang, 618-907) anlatır ama 115 yıl sonra, Song rönesansı akademik standartlarıyla. Üç benzersiz katkı: (1) Jiu Tang Shu ile karşılaştırma — bazı tarihler ve ayrıntılar farklıdır (ör. Kül Tegin'in ölümü Xin'de 731, yazıtla uyumlu); ama Xin her noktada daha doğru değildir; (2) 15 tablo (表, Bab 61-75) — vezirler, bölgesel askerî valilikler (方鎮) ve soy kütükleri; Jiu Tang Shu'da tablo yoktur. Tang prenseslerinin Uygur evlilikleri tabloda değil, Bab 83 ve 217'de; Türk kökenli komutanlar Bab 110'da (諸夷蕃將) anlatılır; (3) 840 sonrası Uygur dağılışının daha ayrıntılı anlatımı — Ganzhou ve Xizhou (Turfan) çevresindeki yeni Uygur merkezlerinin ilk kayıtları. Xin Tang Shu Karahanlılardan söz etmez. Ancak Song neo-Konfüçyan didaktizmi metne ideolojik bir katman da ekler — eleştirel okunmalıdır.
Derleme Ekibi
Xin Tang Shu, Song rönesansının (MS 11. yy) entelektüel atmosferinde doğdu. Neo-Konfüçyanizmin filizlendiği yıllarda, Sima Guang'ın Zizhi Tongjian'ıyla (MS 1084) aynı dönemde, derleme 進新唐書表'e göre 17 yıl sürdü (1044-1060); Ouyang Xiu projeye sonradan katıldı.
Song Shi 319'a göre Ouyang Xiu Xin Tang Shu'nun 本紀, 志 ve 表 bölümlerini yazdı; Beş Hanedan tarihini de kendi girişimiyle yazmıştı (sonradan Xin Wudai Shi adıyla resmî tarihler arasına alındı). Guwen (klasik düzyazı) hareketinin öncülerindendir. Ortak baş editör Song Qi 列傳 (biyografiler) bölümünü yazdı ve eserin sunulmasından bir yıl sonra, 1061'de öldü. Ekipte ayrıca Song Minqiu, Lü Xiaqing (Song Shi'ye göre soy kütüğü tablolarını hazırladı), Fan Zhen, Wang Chou ve Liu Xisou vardı. 17 yıllık bu çalışma, Jiu Tang Shu'nun 941-945 arasındaki hızlı derlemesiyle karşıtlık oluşturur.
Fasıl Yapısı
Xin Tang Shu 225 babdır: 本紀 1-10, 志 11-60, 表 61-75, 列傳 76-225. Jiu Tang Shu'nun aksine tablolar (表) yeniden eklenmiştir; bunlar vezirler, bölgesel askerî valilikler (方鎮) ve soy kütükleri üzerinedir. Türk tarihi için Bab 215 (Türkler) ve Bab 217 (Uygurlar) birincildir.
Bab 215 + Bab 217 Türk tarihi için Xin Tang Shu'nun ana birincil bölümleri. Bab 215上下 I. ve II. Göktürk'ü Jiu Tang Shu'dan yer yer farklı ve daha ayrıntılı anlatır. Bab 217 Uygur Kağanlığı'nın 840 sonrası dönemini daha ayrıntılı anlatır (Ganzhou, Xizhou/Turfan). Ayrıca Bab 83 (imparator kızları; Uygur evlilikleri), Bab 110 (yabancı kökenli komutanlar) ve Bab 43下 ('gevşek dizginli' valilikler) Türk tarihi için ek kayıtlar içerir. Bu sayfada 6 anahtar pasaj.
Bab 215, 217 & Biao'dan Anahtar Pasajlar
Xin Tang Shu'nun Türk tarihi için 6 özel katkısı: (1) Jiu Tang Shu düzeltmelerinin metodolojik önemi, (2) Tang prenseslerinin Uygur evlilikleri — tabloda değil, Bab 83 ve 217'de dağınık kayıt, (3) Yabancı kökenli komutanlar — Bab 110 (諸夷蕃將), (4) Bilge Kağan sonrası kağanlar için Jiu ile Xin karşılaştırması, (5) Uygur'un 840 sonrası dağılışının ayrıntılı anlatımı, (6) Song perspektifinin damgası — Ouyang Xiu'nun neo-Konfüçyan yorumları.
Akademik Güvenilirlik
Xin Tang Shu Jiu Tang Shu'nun editoryal düzeltmesidir ama Song neo-Konfüçyan didaktizmi metne ideolojik bir katman ekler. Uzun hazırlık ve ek ayrıntılar güçlü yönleridir; didaktik yorumlar ise eleştirel okunmalıdır. Genel değerlendirme:
Erişim Kaynakları
Xin Tang Shu metnini doğrudan incelemek için kaynaklar. Denis Twitchett 1992 (The Writing of Official History under the T'ang, Cambridge University Press) Tang resmî tarih yazımını ve Jiu Tang Shu'nun derlenişini inceler. Liu Mau-tsai 1958 Jiu Tang Shu 194上 ile birlikte Xin Tang Shu 215'in Doğu Türk bölümlerini de çevirir — karşılaştırmalı okuma için yararlıdır.
İlişkili Kronikler
Xin Tang Shu Jiu Tang Shu ile çift-metin okunmalıdır. Ayrıca Zizhi Tongjian (Sima Guang, MS 1084) aynı Song rönesansı döneminden kronolojik tamamlayıcıdır — Xin'in biyografik formatıyla Zizhi'nin kronolojik formatı mükemmel tamamlayıcıdır. Aşağıdaki 4 kronik birlikte okunmalıdır:
Bu Kronikte Geçen Şahıslar
Xin Tang Shu'nun yazı ekibi ve ilişkili figürler 8 önemli kişiyi içerir. Ouyang Xiu 本紀, 志 ve 表 bölümlerini yazdı; Xin Wudai Shi'nin de yazarıdır. Song Qi 列傳 bölümünü yazdı ve eserin sunulmasından bir yıl sonra öldü. Pugu Huai'en (Tiele'nin Pugu boyundan Tang generali, Bab 224上) ve Bayanchur Kağan (Uygur; Ningguo Prensesi ile evliliği Bab 83 ve 217'de) Türk tarihiyle bağlantılı figürlerdir. Bumin'in mirası zincirsel bağlantıyla — Aşina'dan Karahanlı'ya 300 yıllık Türk siyasi sürekliliği.
Xin Tang Shu ile 8 Kronik Kartı Serisi Tamamlandı
Xin Tang Shu, Tang dönemi Türk tarihyazımının zirvesidir — Jiu Tang Shu'nun editoryal düzeltmesi, kronolojik tabloların eklenmesi, Song rönesansı metodolojik titizliği. Ancak didaktik katman dikkat gerektirir. Çift-metin okuma geleneği burada doğdu — Jiu Tang Shu yakın-kaynak, Xin Tang Shu düzeltilmiş-rafine. İkisini birlikte okumak zorunludur.
8 kronik kartı serisi tamamlandı. Xin Tang Shu, Türk tarihinin MÖ 209'dan MS 1060'a kadar 1269 yıllık sürekliliğini belgeleyen dokuz yazılı kaynağın (Shiji + Hanshu + Hou Hanshu + Weishu + Zhou Shu + Sui Shu + Jiu Tang Shu + Xin Tang Shu) dokuzuncusudur. Bu dokuz kronik birlikte Xiongnu'dan Karahanlı'ya kadar Türk dünyasının Çince belgelenmiş tarihinin tam arşividir.
Xin Tang Shu'yu bu sitede dört yoldan kullanabilirsiniz:
- Çift-metin karşılaştırma okuması: Xin Tang Shu 215 vs Jiu Tang Shu 194, Xin 217 vs Jiu 195. Kaynak Eşleştirici aracı bu karşılaştırmayı ayrıntıda sunabilir.
- Evlilik diplomasisi okuması: Xin Tang Shu'da ayrı bir evlilik tablosu yoktur; Tang prenseslerinin Uygur kağanlarıyla evlilikleri Bab 83 (諸帝公主) ve Bab 217'de anlatılır. Hanedanlar sayfası Tang-Türk ilişkilerini ele alır.
- Karahanlı öncesi zincir: Xin Tang Shu 217'nin Uygur sonrası anlatısı MS 848'den Karahanlılar'a kadar Türk-İslam geçişinin ön-halkasıdır. J-PH1795, Boylar Atlası ve Hanedanlar sayfaları bu zinciri izler.
- Bumin mirası okuması: Bumin Kağan sayfası Xin Tang Shu'nun belgelediği 300 yıllık Aşina-Yaglakar siyasi sürekliliğini sentezler — Bumin (552) → Kutluk (682) → Yaglakar (744) → Karahanlı hazırlığı (848).
🎉 Çin Kronikleri serisi tamamlandı. 8 kronik kartı: Zhou Shu, Shiji, Hanshu, Hou Hanshu, Weishu, Sui Shu, Jiu Tang Shu ve Xin Tang Shu. 3 ana araç: Kaynak Eşleştirici, Şahıs Ağı, Eleştirel Aparat. 2 pilot şahıs: Bumin Kağan, İstemi Kağan. Bu 13 modülü birlikte Türk tarihinin Çince kaynaklı 1269 yıllık kemik sistemini kurar — Modu Chanyu (MÖ 209) ile başlayıp Xin Tang Shu'nun yazıldığı Song dönemi (MS 1060) Karahanlılar çağına kadar.