Özgün analiz

Anadolu'da 11. yüzyıl sonrası: antik DNA ne gösteriyor?

Anadolu'ya Türk göçü, Türk tarihinin en çok yazılan konusudur. Antik DNA bu konuda ne söylüyor? Bu analiz soruyu tersten sorar: Malazgirt'ten sonraki Anadolu'dan kaç birey yayımlandı ve bunlar neyi gösterebilir?

Son güncelleme: 22 Ekim 2026 Kanıt türü: Hakemli / akademik Veri: Allen Ancient DNA Resource (AADR), v66.p1, 1240K

Kısa cevap

Neredeyse hiçbir şey — çünkü veri yok. AADR derlemesinde Türkiye'den 499 antik birey var, ama bunların yalnız 38'i Malazgirt'ten (1071) sonraya tarihleniyor ve o bireylerin 22'sinde Y kromozomu okunmuş. Karşılaştırma için: aynı derlemede Neolitik Anadolu'dan yüzlerce birey var.

Doğu Avrasya ile ilişkilendirilen baba hatları (C2, Q, N) bu bireylerin yalnız birinde görülüyor. Tek örnek, 15. yüzyılın başına tarihlenen ve güneybatı Anadolu'da gömülmüş bir erkek.

Ama baba hattı ölçünün tamamı değil. Aşağıdaki tablodaki Osmanlı dönemi bireylerinin çoğu Muğla Yatağan'daki Çapalıbağ mezarlığından geliyor ve aynı iskeletlerde otozomal ölçüm de yapılmış: Lazaridis ve arkadaşları bu bireylerde %18^[1] Doğu Avrasya kökenli bileşen bulur — bugünkü Türkiye ortalamasının yaklaşık iki katı. Yani veri “Orta Asya izi yok” demiyor; baba hattının ana dalı bu izi göstermeye yetmiyor.

Bu, “göç olmadı” demek de değildir. Göçün büyüklüğünü antik DNA ile ölçecek örneklem — Selçuklu ve beylik dönemi mezarlıklarından yüzlerce birey — henüz yok.

Yöntem

AADR'nin ülke sütunu 'Turkey' olan bütün bireyler, Malazgirt yılına (atlas veri dosyasından) göre ikiye ayrıldı. Doğu Avrasya ile ilişkilendirilen ana dallar (C2, Q1, N1) ayrıca sayıldı. Bu bir karışım analizi değildir: yalnız baba hattının ana dalına bakar.

Veri Allen Ancient DNA Resource (AADR), v66.p1, 1240K derlemesinden^[2]; bu sayfadaki Türkiye bireylerinin büyük bölümü tek bir çalışmadan^[1] gelir.

Sonuç

Türkiye'den yayımlanmış antik bireyler, Malazgirt yılına göre ikiye ayrılmış hâlde. Sayılar birey sayısıdır.
Dönem	Birey	Y okunmuş	Baba hattı ana dalları (birey sayısı)
Malazgirt öncesi (bütün dönemler) MÖ 13461 – MS 1071	461	209	J2 53 · G2 38 · J1 18 · C1 16 · T1 15 · H 11 · E1 11 · G 10 · R1 8 · I2 6 · C 3 · BT 3 · H2 3 · F 3 · L 3 · CT 2 · A0-T 1 · T 1 · G1 1 · D 1 · L1 1 · I1 1
Malazgirt sonrası MS 1071 – MS 1574	38	22	J2 5 · R1 4 · G2 4 · I2 2 · J1 1 · T1 1 · N1 1 · T 1 · I1 1 · G1 1 · E1 1

Malazgirt sonrası bireylerin tamamı aşağıda. Liste kısa olduğu için tek tek verilebiliyor — analizin asıl bulgusu da bu:

Malazgirt'ten (1071) sonraya tarihlenen, Türkiye'den yayımlanmış bütün antik bireyler. “Y-DNA” boş olanlar kadın bireyler ya da Y kromozomu okunamamış erkeklerdir.
Birey	Tarih	Yer	Y-DNA	mtDNA	AADR grubu	Yayın
I14648	MS 1099 radyokarbon	Türkiye · Anadolu ve Kafkasya	—	T1a7	`Turkey_Medieval_Byzantine`	LazaridisReichScience2022
I20140	MS 1100 radyokarbon	Türkiye · Anadolu ve Kafkasya	R-L51	X2e1a	`Turkey_Medieval_Byzantine`	LazaridisReichScience2022
I20141	MS 1100 bağlamdan	Türkiye · Anadolu ve Kafkasya	R-FGC24138	X2e1a	`Turkey_Medieval_Byzantine`	LazaridisReichScience2022
I14645	MS 1200 bağlamdan	Türkiye · Anadolu ve Kafkasya	J-BY94	T2a1	`Turkey_Medieval_Byzantine`	LazaridisReichScience2022
I14647	MS 1200 bağlamdan	Türkiye · Anadolu ve Kafkasya	G-M406	H13a1d	`Turkey_Medieval_Byzantine-1`	LazaridisReichScience2022
I14650	MS 1200 bağlamdan	Türkiye · Anadolu ve Kafkasya	G-PH311	U4b3	`Turkey_Medieval_Byzantine-1`	LazaridisReichScience2022
I14651	MS 1200 bağlamdan	Türkiye · Anadolu ve Kafkasya	G-PH1780	W6	`Turkey_Medieval_Byzantine`	LazaridisReichScience2022
I14652	MS 1200 bağlamdan	Türkiye · Anadolu ve Kafkasya	J-FT136173	H+152	`Turkey_Medieval_Byzantine-1`	LazaridisReichScience2022
I16571	MS 1200 bağlamdan	Türkiye · Anadolu ve Kafkasya	—	X4	`Turkey_Medieval_Byzantine`	LazaridisReichScience2022
I20187	MS 1290 radyokarbon	Türkiye · Anadolu ve Kafkasya	J-Z43041	U7a4a1	`Turkey_Medieval`	LazaridisReichScience2022
I19539	MS 1300 bağlamdan	Türkiye · Anadolu ve Kafkasya	—	J2b	`Turkey_Medieval`	LazaridisReichScience2022
I20142	MS 1300 bağlamdan	Türkiye · Anadolu ve Kafkasya	—	H14a	`Turkey_Medieval_Byzantine`	LazaridisReichScience2022
I20143	MS 1300 bağlamdan	Türkiye · Anadolu ve Kafkasya	T-FGC23008	J1b3b1	`Turkey_Medieval_Byzantine`	LazaridisReichScience2022
I20144	MS 1300 bağlamdan	Türkiye · Anadolu ve Kafkasya	J-L70	H5f	`Turkey_Medieval_Byzantine`	LazaridisReichScience2022
I20145	MS 1300 bağlamdan	Türkiye · Anadolu ve Kafkasya	—	HV7	`Turkey_Medieval_Byzantine`	LazaridisReichScience2022
I20146	MS 1300 bağlamdan	Türkiye · Anadolu ve Kafkasya	G-Y138065	H7b1	`Turkey_Medieval_Byzantine`	LazaridisReichScience2022
I20147	MS 1300 bağlamdan	Türkiye · Anadolu ve Kafkasya	R-Y28596	R0a	`Turkey_Medieval_Byzantine`	LazaridisReichScience2022
I20574	MS 1300 bağlamdan	Türkiye · Anadolu ve Kafkasya	—	H7c1	`Turkey_Medieval_Byzantine`	LazaridisReichScience2022
I20572	MS 1388 radyokarbon	Türkiye · Anadolu ve Kafkasya	J-PF5456	X2p	`Turkey_OttomanPeriod_ArabGraves`	LazaridisReichScience2022
I20573	MS 1421 radyokarbon	Türkiye · Anadolu ve Kafkasya	N-A9416	U4a1d	`Turkey_OttomanPeriod_ArabGraves`	LazaridisReichScience2022
BOG028	MS 1450 bağlamdan	Türkiye · Anadolu ve Kafkasya	—	HV1b3b	`Turkey_OttomanPeriod_Modern`	KoptekinSomelCurrBiol2023
I20322	MS 1475 bağlamdan	Türkiye · Anadolu ve Kafkasya	T-L206	W9	`Turkey_OttomanPeriod_ArabGraves`	LazaridisReichScience2022
I20323	MS 1475 bağlamdan	Türkiye · Anadolu ve Kafkasya	—	K1b1c	`Turkey_OttomanPeriod_ArabGraves`	LazaridisReichScience2022
I20324	MS 1475 bağlamdan	Türkiye · Anadolu ve Kafkasya	—	H13a1a1	`Turkey_OttomanPeriod_ArabGraves`	LazaridisReichScience2022
I20325	MS 1475 bağlamdan	Türkiye · Anadolu ve Kafkasya	—	HV14a	`Turkey_OttomanPeriod_ArabGraves`	LazaridisReichScience2022
I20326	MS 1475 bağlamdan	Türkiye · Anadolu ve Kafkasya	J-Y209312	T2a1a	`Turkey_OttomanPeriod_ArabGraves`	LazaridisReichScience2022
I20571	MS 1486 radyokarbon	Türkiye · Anadolu ve Kafkasya	J-Y79228	K1a12a1a	`Turkey_OttomanPeriod_ArabGraves`	LazaridisReichScience2022
MA2195	MS 1500 bağlamdan	Türkiye · Anadolu ve Kafkasya	—	D4j	`Turkey_OttomanPeriod_Ottoman-1`	DamgaardWillerslevScience2018
MA2196	MS 1500 bağlamdan	Türkiye · Anadolu ve Kafkasya	—	K	`Turkey_OttomanPeriod_Ottoman-2`	DamgaardWillerslevScience2018
I4539	MS 1513 radyokarbon	Türkiye · Anadolu ve Kafkasya	G-Y99680	T2a3	`Turkey_OttomanPeriod`	LazaridisReichScience2022
I4540	MS 1540 radyokarbon	Türkiye · Anadolu ve Kafkasya	E-Y49668	R0a2	`Turkey_OttomanPeriod`	LazaridisReichScience2022
I20327	MS 1550 bağlamdan	Türkiye · Anadolu ve Kafkasya	I-S25733	A17	`Turkey_OttomanPeriod_ArabGraves`	LazaridisReichScience2022
I20329	MS 1550 bağlamdan	Türkiye · Anadolu ve Kafkasya	—	H43	`Turkey_OttomanPeriod_ArabGraves`	LazaridisReichScience2022
I20570	MS 1550 radyokarbon	Türkiye · Anadolu ve Kafkasya	—	K1a	`Turkey_OttomanPeriod_ArabGraves`	LazaridisReichScience2022
I20328	MS 1551 radyokarbon	Türkiye · Anadolu ve Kafkasya	—	J2b2	`Turkey_OttomanPeriod_ArabGraves`	LazaridisReichScience2022
I14820	MS 1560 radyokarbon	Türkiye · Anadolu ve Kafkasya	—	U5b1b1+@16192	`Turkey_OttomanPeriod`	LazaridisReichScience2022
I14844	MS 1564 radyokarbon	Türkiye · Anadolu ve Kafkasya	I-Y244790	H47a	`Turkey_OttomanPeriod`	LazaridisReichScience2022
I14823	MS 1573 radyokarbon	Türkiye · Anadolu ve Kafkasya	R-Z325	T1a2	`Turkey_OttomanPeriod`	LazaridisReichScience2022

Tablodan okunanlar:

Bağlamların çoğu Bizans ve Osmanlı dönemi mezarlıkları. AADR grup adları bunu doğrudan yazıyor; Selçuklu ya da beylik dönemi için ayrı bir örneklem yok.
Baba hatları Anadolu'nun eski profiline benziyor. J, G, E, R1b gibi dallar, bölgenin Neolitik'ten beri taşıdığı hatlardır.
Tek istisna N dalı taşıyan birey. Bu birey tek başına bir göç kanıtı değildir; bir kişinin baba hattı, bir nüfusun kökenini göstermez.
Y kromozomu burada kör bir ölçü. Aynı mezarlıktan gelen bireylerde otozomal yöntemle belirgin bir Doğu Avrasya bileşeni ölçülmüşken^[1], baba hattı tablosunda bunun karşılığı tek bir satır. Nedeni basit: Y kromozomu her kuşakta tek bir ataya, babanın babasına bakar; otozomlar bütün atalara.

Malazgirt sonrası Anadolu'da doğu Avrasya ile ilişkilendirilen bir baba hattı taşıyan tek birey.
Birey	Tarih	Yer	Y-DNA	mtDNA	AADR grubu	Yayın
I20573	MS 1421 radyokarbon	Türkiye · Anadolu ve Kafkasya	N-A9416	U4a1d	`Turkey_OttomanPeriod_ArabGraves`	LazaridisReichScience2022

Ne söyler, ne söylemez

Bu analizden çıkarılabilecek ve çıkarılamayacak sonuçlar

Çıkarılabilir: Anadolu'nun Türk dönemi, antik DNA bakımından neredeyse örneklenmemiş durumda. Bu, sitenin başka sayfalarında da yazılı olan bir boşluktur (bkz. atlas).
Çıkarılabilir: Eldeki birkaç bireyle “Anadolu'ya ne kadar Orta Asya katkısı geldi” sorusu yanıtlanamaz; bu soruyu yanıtlayan çalışmalar modern genomlarla çalışır.
Çıkarılamaz: “Türkler Anadolu'ya gelmedi” ya da “göç küçüktü”. Örneklem yokluğu kanıt yokluğu değildir; bu tablo göçün büyüklüğü hakkında hiçbir şey söylemez.
Çıkarılamaz: “Anadolu'nun genetik yapısı değişmedi.” Tam tersine, aynı bireylerde otozomal ölçüm belirgin bir Doğu Avrasya bileşeni gösterir^[1]. Baba hattının ana dalı kaba bir ölçüdür; karışım oranları otozomal yöntemlerle ölçülür (bkz. Türkiye Türklerinde Orta Asya katkısı ne kadar?).
Çıkarılamaz: Tek bireyden soy. N dalı taşıyan bireyin nereden geldiği bu veriden bilinmez; dalın kendisi Sibirya'dan Baltık'a uzanan geniş bir alanda bulunur.

Kodu ve veriyi indirin

Analiz betiğini indir (Python) Analiz çıktısını indir (JSON) Aynı veriyi tabloda süz

Kaynaklar

Lazaridis, Iosif vd. «A genetic probe into the ancient and medieval history of Southern Europe and West Asia.» Science 377, sayı 6609 (2022): 940–951. doi:10.1126/science.abq0755 Hakemli / akademik
Mallick, Swapan vd. «The Allen Ancient DNA Resource (AADR) a curated compendium of ancient human genomes.» Scientific Data 11 (2024): 182. Kullanılan sürüm: v66.p1. doi:10.1038/s41597-024-03031-7 Hakemli / akademik

Bu sayfayı kaynak gösterin:

turk.kim. “Anadolu'da 11. yüzyıl sonrası: antik DNA ne gösteriyor?” Özgün analiz, 22 Ekim 2026. https://turk.kim/analiz/anadolu.html

İlgili

MakaleAnadolu Türklerinin genetik kökeni Kanıt dosyasıOrta Asya katkısı ne kadar? AraçTürk etnogenezi atlası DizinÖzgün analizler