Jin Shu 晉書

648’de Tang sarayında derlenen Jin hanedanı tarihi. Bozkır tarihi için iki yeri önemlidir: 97. bölümün “kuzey barbarları” kısmı yalnız Xiongnu’yu anlatır ve sınır içine yerleşmiş on dokuz boyu sayar; 101–130. bölümler, Çin’in kuzeyinde kurulan göçebe kökenli devletlerin kayıtlarıdır. Tuoba’ya ayrılmış bir bölümü yoktur.

Künye

Zaiji: “ayrı kayıt” kategorisi

Çin resmî tarihleri üç kalıbı izler: hükümdar yıllıkları, konu risaleleri ve biyografiler. Jin Shu buna dördüncü bir kalıp ekler — 載記 zaiji, yani “ayrı tutulan kayıt”. Kitabın son otuz bölümü budur^[1].

Gerekçesi biçimsel değil siyasidir. Jin hanedanı güneye çekildikten sonra kuzeyde birbiri ardına devletler kuruldu; bunların hükümdarları gerçekten hüküm sürmüştü, ama Tang tarihçileri onları meşru hanedan saymadığı için ne yıllık ne de sıradan biyografi verebilirlerdi. Zaiji bu ikilemin çözümüdür: devlet olarak kaydedilirler, ama ayrı bir rafta.

Bu rafın ölçütü etnik bir ölçüttür. Kuzeydeki devletlerin tamamı zaiji’ye girmez: Önceki Liang’ın kurucusu Zhang Gui (張軌) ve Batı Liang’ın kurucusu Li Gao (李暠) biyografi bölümünde durur^[1] — ikisi de Çinli olduğu için. Yani zaiji, bir devletin bağımsızlığını değil, hükümdarının kökenini kaydeden bir kategoridir. Çin kroniklerinin “barbar” ayrımını nasıl kurduğunu görmek isteyen için bu, metnin kendi içinden gelen bir kanıttır.

97. bölüm: “kuzey barbarları” yalnız Xiongnu demektir

Jin Shu’nun 97. bölümü klasik bir siyi (四夷, “dört yabancı”) bölümüdür ve dört yöne göre düzenlenmiştir: doğuda Buyeo, Üç Han, Sushen, Wa ve Bili; batıda Tuyuhun, Karaşar, Kuça, Fergana, Kangju ve Da Qin; güneyde Linyi ve Funan. Kuzeyde ise tek bir başlık vardır: Xiongnu. Bu bölümde Xianbei, Rouran ya da Türklere ayrılmış bir kısım yoktur^[2].

Bölümün açılış cümlesi bu daralmayı açıkça kurar: “Xiongnu türünden olanların hepsine birden kuzey barbarları (Beidi) denir.” Ardından ad silsilesini sayar — Xia döneminde Xunyu, Shang’da Guifang, Zhou’da Xianyun, Han’da Xiongnu^[2]. Yani metin, farklı dönemlerin farklı halklarını tek bir ada bağlayan bir soy kurgusu kurar; bu, Çin kroniklerinin bozkır halklarını adlandırma biçiminin tipik örneğidir ve olduğu gibi okunmamalıdır.

On dokuz boy listesi

Aynı bölümün en çok kullanılan yeri, sınır içine yerleşmiş Xiongnu’nun boy dökümüdür. Metin on dokuz boy adı sayar ve aralarından birini öne çıkarır: “Tuge en soylusudur, bu yüzden şanyu olabilir ve bütün boyları yönetir.”^[2]

Tuoba burada yok

Jin Shu’da Tuoba’ya (拓跋) ayrılmış bir bölüm bulunmaz: ne yıllıklarda, ne biyografilerde, ne de zaiji’de. Kitabın içindekiler listesinde bu ad hiç geçmez^[1]. Tuoba’nın kurduğu Dai devleti (310–376) de zaiji’ye alınmamıştır.

Jin Shu’nun Tuoba’ya tek dokunuşu dolaylıdır: Liu Kun’un biyografisinde, Jin tarafındaki bir valinin müttefiki olarak geçer. Metin, “Kun, kardeşi Yilu’yu Dai komutanlığı beyi olarak arz etti” der^[3] — yani Tuoba lideri burada bir Jin unvanının alıcısı olarak, Çin bürokrasisinin içinden görünür. Erken Tuoba kayıtlarının asıl yeri Jin Shu değil, Wei Shu’dur: Wei Shu kartı.

Güvenilirlik: neyi doğrulayabiliriz

Jin Shu’nun kaynak değeri, Çin tarih yazımında klasik bir tartışma konusudur. Sitenin yöntemi gereği burada yalnız metnin kendisinden doğrulanabilen şeyleri sayıyoruz; tartışmanın ikincil yazındaki ayrıntısı için aşağıdaki nota bakın.

• Metin kısmen imparatorun kalemidir. Çin resmî tarihlerinde bölüm sonu değerlendirmeleri “史臣曰” (tarihçi der ki) kalıbıyla başlar. Jin Shu’nun birinci bölümü ise “制曰” — “(imparatorun) hükmü şudur” — kalıbıyla biter^[4]. Yani metnin değerlendirme kısımlarının bir bölümünü hükümdarın kendisi yazmıştır. Bu, kitabın Jin dönemi kadar Tang dönemi siyasetini de yansıttığı eleştirisinin metin içindeki dayanağıdır.
• Adlar Tang tabusuna göre değiştirilmiştir. Han-Zhao’nun kurucusu Liu Yuan (劉淵), Jin Shu’da Liu Yuanhai (劉元海) adıyla geçer^[5]: 淵 karakteri Tang kurucusu Li Yuan’ın adında geçtiği için kullanılamaz. Birincil metinde “Liu Yuan” arayan kişi onu bulamaz. Bu, kronikteki adların dönemin siyasi kurallarına göre yeniden yazıldığının somut örneğidir.
• Geç derleme, kayıp kaynaklar. Kitap, anlattığı dönemden iki yüz yıldan fazla sonra, önceki Jin tarihlerinden derlendi; o tarihler sonradan kayboldu. Jin Shu’nun bir kaydı bugün çoğu zaman bağımsız olarak karşılaştırılamaz.

Bu sitede nerede kullanılıyor

• Şahıs ağı — Liu Yuan ve Liu Cong’un soy bağları 101. ve 102. bölümlerden^{[5, 6]}.
• Çin kaynakları ve Xiongnu dili — Jie dilindeki beyit, 95. bölümdeki Fotudeng biyografisinden^[7].
• Xiongnu genetiği — Shi Le’nin kaydı 104. bölümden^[8].

Açık uçlar

Jin Shu’nun güvenilirliğini doğrudan ele alan, erişilebilir ve hakemli bir çalışma bulamadık. Geleneksel eleştiri Liu Zhiji’nin Shitong’una (711) bağlanır — kitabın anekdot derlemelerine fazla yaslandığı yönünde — ama bu metni birincil kaynaktan doğrulayamadık ve bu yüzden burada bir atıf vermiyoruz. Aynı şekilde, kitabın bozkırla ilgili bölümlerinin (97 ve 101–130) yayımlanmış bir İngilizce tam çevirisi de yoktur; var olan çeviriler astronomi risalelerini, ceza hukuku risalesini ve Fu Jian kroniğini kapsar.